top of page

Köy Enstitüleri


Bu kez yine bekletmeye dayanamadığımız bir yazı ile karşı karşıya bulunmaktayız.  Köycülük çalışmalarına tanık olduğumuz ve Köy Enstitüleri çalışmalarının bir döneminde katkısı inkar edilemeyecek bir insan olan Selahaddin DEMİRKAN’ın imtiyaz sahipliğini yaptığı dönemin  “Köye Doğru “ adlı mecmuasından alıntıladığımız bir yazıdır. Yıl 1942’dir ve henüz Köy Enstitülerinin kuruluşunun üzerinden 22 ay geçmiştir.

Zamana tanıklık eden bu eski tarihli yazılar ile, Köy Enstitüleri sürecini günümüz yazar, çizer, gazeteci ve akademisyenlerinin  yazdıklarıyla izlemeye çalışan genç kuşağa da bir başka kapı açmış olmayı arzulamaktayız. Dönemi izlemenin ve yorumlamanın en gerçekçi yolunun, dönemi yaşamış aydınların birebir yazdıklarından  takip etmek olduğunu vurgulayarak.

Yazının sahibi, döneminin en aydın insanlarından biri olan ve Köycülük çalışmaları içinde çaba harcayarak,  bu uğurda bir mecmua çıkartan insandır:  İsmet Kültür.

Başka bir yazımızda, soy adını çıkarttığı derginin isminden alabilecek kadar cesur ve kahraman bir kişi olan,  Asım İsmet Kültür’den bahsetmeyi arzulamaktayız.

Aşağıdaki yazı, İsmet Kültür imzasıyla 15 Şubat 1942 Tarihli Köye Doğru Mecmuası’dan alıntılanmıştır.

(Not: Bazı paragraflarda rastlanan  hatalı cümle kurgusu, yazının tashihe tabi tutulmadan basılmış olabileceği izlenimi vermekle beraber,doğaldır ki,  tarafımızdan  hiç bir müdahale yapılmaksızın alıntılanması gerçekleştirilmiştir. H.C)

***

“Köy Enstitüleri

Köy kalkınması hareketini, köklü kavrayış bakımından ele alınca en müspet ve özlü yeri, Köy Enstitüleri alır. Zira yeri, köydedir, programı yalnız köy hayatını içine alır ve işler;insanı köye göre organize eder. Ve insanın geniş muhayyilesini okşayan bin bir meslek, mevki, para kaprislerini, yalınız köy realitesinin, köy kalkınışının objektifinde eritir.

Köy davası, konferansla, öğütle,tenzezzühlerile, köye karşı gösterilen romantik sempatilerle değil, köye giderek, yaşayarak,aynı realitenin bütün maddi ve manevi ızdırap ve saadetine karışarak ve hatta hayatı orada harcıyarak tehakkuk ettirilir.

Bu gün akıl şaşırtan Avrupa tekniği karşısında hayret, bir şey ifade etmez. Radyoyu görmeyen köylü,dikiş makinasını bilmeyen köylü kadını, hatta camlı bir pencereyi uzun uzun seyre dalan köy çocuğu, hepimizin çocuğudur.

Tarlada kara saban, köyde toprak dam ve en ibtidai yaşama şartları..cılız inek,istifasız at ve köyde en fecii başka düşünüşte bir memur..Bütün bu dekor insana hazin geliyor.

Dünyanın en münbit toprağında buğdaysız kalmak, en mükemmel maden yüklü dağların eteklerinde madensizlikten kıvranmak eski bir fikrin, eski bir dinin günahıdır. Kara saban, inkılapçı Türkiye’nin tarlalarında  gerilik sembolü gibi görünüyor.


Enstitüden köye gidecek yalınız öğretmen olsa, unutulmağa mahkum bir öğretimin köyün sosyal ve ekonomik hayatında hiç bir değiklik yapmayacağı, senelerin tecrübesiyle sabittir.

Enstitüden köye, müstahsil kıymet gidecektir. Yaşama şartları, çalışma şartları, bir zihniyet değiştirme ile olacaktır.

Yeni bir görüş, düşünüşte hayat tarlasında çok genç yetişiyor, bir hayata değil, nice hayatlara bedel bir yoğurma işidir bu.

Altı asırlık bir geçmişte imam,derviş, mültezim, zabtiye, memur köyde neler yarattılar : sinme, korku, yalan, itimatsızlık, yabana düşmanlık, sefalet ve okul hasreti.

Yeni öğretmen oraya pulluk, fidan,damızlık hayvan, san’at, teknik, bilgi, çalışma götürüyor.

Bu gün yurdun onyedi yerinde açılan Köy Enstitüleri, İnönü hamlesinin canlı birer abidesi gibi yükseliyor. Burada köy sokaklarında çürümeğe mahkum nice kabiliyetler, insanı hayrete düşürecek kadar açık zekalar, şimdi toprağını bulan birer meyve ağacı gibi yeşermektedir.

Enstitülerin dinamik verimlerini, Enstitüleri ziyaret edenler yakından görmüşlerdir. Hayat adamı, iş adamı, durmayan inkılapçı adamı, yapıcı, müstahsil adamı ve hakiki münevver adamı, yarının mes’ut Türkiyesinde iş başında görmek…bunu bize yarın, şüphesiz göstereceklerdir.”

 İsmet KÜLTÜR, Köye Doğru Fikir ve İş Mecmuası, 15 Şubat 1942 

bottom of page