Demirci’nin Jeepleri…

Demirci JeepleriŞimdiye değin ülkemizde yazılmamış mikro tarih temalarından biri olan “Jeep’in  Sivil Taşımacılıkda Kullanılışı” konusunda, Demircimiz büyük bir kaynaklık teşkil edebilirdi. Edebilirdi diyorum, çünkü şimdi o jeepler kalmadı. O insanlar da… O tarih de.

Anıları kaldı mı ki?

Oysa sokaklarında ne kadar çok jeep dolaşırdı bir zamanlar Demirci’nin. Ne kadar çok!  Çocukluğumuzun Demircisinin taşlı yollarında gürültülü- patırtılı geçer giderlerdi. Taşıtsız, arabasız yolların kralları gibiydiler. Bayramda seyranda, arada sırada geçen 40’lı, 50’li yılların birkaç Chevrolet, Impala, Mercedes’in dışında hayat onlarındı.

Dağda bayırda, köyde, kıranda her yer onlarındı her yerde onlardı.

O günkü şartlarda, 1950’lerden sonra gelişmek için kıvranan ülkemizde, özellikle de kırsal kesimde ve düzgün yolları bulunmayan yerlerde, yani aslında her yerde, bir Jeep furyası başlamış, Demirci de bundan fazlasıyla nasiplenmişti.

Çocukluğumun birçok anısı, bu furyanın kazanımlarıyla hayat bulmuştu adeta. Akçekertik’e, Saraycık Hamamlarına, Ayvaalanı Köyüne, Simav’a, sünnet ve düğün törenlerinde konvoy içinde yer alışlarımızda hep bu jeeplerin izi, emeği vardı.

Her ne kadar, kasasındaki oturuş koltuklarının karşılıklı dizilişi sebebiyle her defasında mide bulantılarına muzdarip olsam bile. Çoğu zaman sevinç kaynağımızdı onlar.

Kısmi şehir dışı ulaşım olduğu kadar, şehir içi ulaşımında da çok uzun yıllar “damalı taksi” hizmeti vermişler, Demirci’nin ekonomisine büyük katkılar sağlamışlardır.

İlk Öğretmen Okunda okuduğum yılların da en popüler anılarından biriydi jeepler ile yaşadığımız serüvenler.

Hasta arkadaşlarımızın acil olarak hastaneye, zamanında getirilemeyen ekmeklerin ise acil olarak tedarik edilerek yemekhaneye nakli konusunda olduğu gibi.  Dahası, okula misafirlerimizin gelişinde, derse geç kalan öğretmenlerimizin yetiştirilmesinde.

Hatırlanacak o kadar çok şey var ki!

Dönem, özel taşıt sahibi olmanın ve kullanımının pek mümkün olmadığı yıllar olunca, örnekleri çoğaltmak o kadar kolay ki…

İşte o günlerimin kahramanlarından biridir Sabri YAMAN. Asık görünen yüzünün altında hoşgörü ve sevgi barındıran. Daha kimler…

Keşke o yılların,  o jeeplerin ve onları kullanan kahramanların hikâyeleri biriktirilmiş olsaydı. Bugünlere aktarılmış olsaydı. Demirci’nin bugünkü sosyal ve kültürel yapılanmasında değerleri paylaşılmış olsaydı. Yazılmış olsaydı.

Yazacak çizecek o kadar çok şey ortaya çıkardı ki, onlar adına tahmin edemezsiniz.

İstiyoruz ki elimizdeki fotoğraf da  o jeeplerden biri olsun. Hatırası, sahibi konuşsun. Sokakların o rakipsiz krallarından biri canlansın. Yürüsün, yol alsın. Anlatsın.

Fotoğrafın çekildiği yılı bilmek için hiçbir ibaremiz yok elimizde ne yazık ki. Sanırım 70’li yıllar. Sanki o siyah beyaz renkli bu fotoğrafta, yeşil haki rengi görüyorum gibiyim: Austın Jeep. Üstelik o türün en afililerinden biri. Baksanıza ön dış panelde tam 10 adet lamba mevcut. Dönemin en popüler arazi arabası bu. Radyatör penceresi tel kafessiz ve yatay sütunlar şeklinde. Bu sütunların birisi üzerine Türk bayrağı üzerine küçük bir  “ Demirci” logosu bağlanmış tenekeden.

Plakası 45 AV 543. Ön şasi üstüne de kocaman yazılmış: “Demirci” diye.

Ön camlardan sileceksiz olanın altında ise yine büyük ve süslü harflerle yazılı” İhsan” diye.

Tekerlekler orijinal ve stepne lastik de tavanda takılı.

Bu jeep o kahramanlardan birinin aslında. Nasıl oldu, ne oldu bilinmez ama sol önden bir küçük hasarı var. Sol ön teker üstü kaporta büzülmüş, yine sol 3 lamba kırık.

Doğrusu, yaman yolların kazası bunlar. Şoförleri yaman olsa bile, kazalar da yaman.

Kimin aracıydı bu jeep; İhsan” yazısı, bir ithaf mıydı, yoksa şoförünün adı mıydı bilmiyorum.

Kim bilir nasıl anılar biriktirdi aracıyla birlikte. Yıllarca. Bir ömür boyu.

Kimleri taşıdı? Hangi yerlere gitti geldi? Kimler işini gördü bu jeeple? Hastanelere, düğünlere, derneklere, okullara kimleri taşıdı? Köylerden kimleri getirdi? Kimleri götürdü? Kışın karında Dağ’da kalan hangi araçları, çekmeye- kurtarmaya gitti apansız. Kimleri yetiştirdi Simav’dan akşam kalkacak Ankara otobüsüne? Ya, bağ arasına, fırından yeni çıkmış güveçleri yemeye kimleri götürdü? Kimlerle!

Kim bilir, kimlerin azık parası oldu emektar jeepden kazanılan o paralar. Kim bilir, kimler okudu yaban ellerde o kazançlarla? Kim bilir, hangi kızlar gelin edildi?

Hangi sohbetler oldu müşterisiyle, yanındakiyle. Hangi sevinçlere, acılara ortak oldu? Kimlerle paylaştı ekmeğini, suyunu, yolunu?

O şasiye” Demirci” diye niye yazıldı? Kim yazdı, niye yazdı?

Ve daha neler…

Bütün bu soruların cevabı, bir dönemin Demircisine, tarihine tanıklık etmek, bir dönemin Demircisini anlatmak demektir. Anlatabilmek demektir.

Ne yazık ki anlatamıyoruz. Ama onlar ve jeepleri unutulmayacak. Unutulmamışlardır.

O kahramanların, Jeepleri, adları, hizmetleri, hatıraları unutulmuş ise hicab duyarım. Onları anmaktansa şeref duyarım.

 

2 thoughts on “Demirci’nin Jeepleri…

  1. Sanıyorum ki, geçmiş her bir ögesiyle; arabasıyla, sandığıyla, uzun ince yastıklarıyla, halı tezgahlarıyla, ahşaba sürülmüş sıvasıyla ne kadar tek başına anlamsız görünse de koca bir bütünün parçası olmaktan kaçınamıyor. Eline sağlık babacım!

  2. 1955 Land rover 45af 038 evimizin özel parkında 20 yıl beraberdik.Öyle ki ilkokula giderken evin camından bakarak resmini kara kalem çizmiştim.Sonra, sonra ezberden çizmeye başladım.Orta 1 e giderken bir pazar sıçancık deresindeki ayvalıktan köfünlere ayva toplayıp cibe yüklemiştik.Babam görmüş kaçamak yürüttüğümü,geç bakalım dedi.2 vitesle yavaş yavaş eve kadar getirdim arabayı.Bundan cesaret alıp ufak kaçamaklar yaparak 3 ay içinde mükemmel bir şekilde kullanmaya başladım.Kavaklı harman mevkiindeki bağımıza giderken bir 100 metre vardı ki arazi vitesi kullanmak gerekirdi.Oraya gelince babama zahmet olmasın diye ben çekiverirdim demiri.Önde 2+1 arkada tekerlerin üzerindeki oturaklarda 3 er kişi otururdu.
    Hem taksi,hem kamyonet hem minibüs olarak kullanılırdı.Bazı Simava çalışanlar şasiyi uzatırlar 2 kişi fazla alırlardı.Ama görüntüsü hantal olurdu.
    Bazan ağustosta bağ arası dolmuş yapar,bazan Simav’a kavun götürür pazarda satardı9k,halıcılar şubesine malzeme götürür,halı getirirdi.Güzün elmalar,ayvalar depoya,kışın buğdaylar değirmene taşınırdı.

    Bozulduğunda Kadayifçioğlu Yıldırımların tamirhanesinde servisi yapılırdı.Parça fiatı çıkarırken hep en yüksek fiat çıkardıklarında müşteri -Çetin abi ne bu fiat! deyince cevap hazırdı;Bu parça Avrupa.Onun için pahalı.Bir lakapları da Avrupacı oldu.Ciplerin döşeme ve çadırlarını saraçlar yapar bazen gece yarılarına kadar çalışırlardı.Kaportada mutlaka yazılar olurdu.Bizim cipte aynanın altında çiçekli desenlerle ÇETİN yazar,arkada bir yerde mutlaka Demirci yazardı.

    Benzinli motorla çalışırdı.Ama benzin ucuz olduğu niçin kimse ne yakar diye sormazdı.Depolar hep Dedelerin Petrol ofisinde doldurulur,yarım bırakılmazdı.
    Land roverciler olduğu gibi önünde JEEP yazan Amerikancılarda vardı.Hani Pearl Harbour filmlerinde gördüğümüz coupeler bizde çadırla kapatılırdı.Çok nadir de olsa Villys lar Austinler vardı.Ama Land rover ve Amerikanların tahtını hiçbiri sallayamazdı.

    Tüccarlar Türkiyenin her yerinden bu markaları bulup getirirler Demirci’de motor,döşeme çadır elden geçer,boyanır pırıl pırıl satışa sunulurdu.Piyasa Demirci’de belirlenirdi.Simav,Gördes ciplerini Demirci’den alırdı.Ta Van’dan cip almaya gelirlerdi.Çünkü dere tepe gider, hiç bir yokuşu çıkmam demezdi.

    Biz Land roveri 1961 yılında yedi bin liraya aldık.70 li yıllarda 20-25 bin arası satılırdı.1968 de ilk Anadol çıktığında 26 bin lira idi ama cipler daha kıymetliydi.

    Demirci’de cip,Thames kamyon ve Burunlu mercedes otobüs den başka araç bulunmazdı.70 li yılların başında murat 124 ler başladı.Demirci’liler bu modeli hiç sevmedi.Ancak memurlar alırdı taksitle tercüman gazetesinin kampayasından.Anadol ise tek tükdü.Amerikanlar,Land roverler düğün alaylarında aslanlar gibi başı dik yerini alırdı,yerli arabaların yanında.Ne zamanki Renault steyşınlar çıktı,ciplerin tahtı sallanmaya başladı.10 sene içinde ise herkesin arabası reno steyşın olmuştu.

    Ciplere mahzunluk çöktü.Birer birer ayrıldılar aramızdan.Nostalji oldular.Şimdi işte tarihlerini yazıyoruz.Bir resmi olacaktı.Ah! bi bulabilsem…

Bir Cevap Yazın