Koleksiyonumdan Eski Kitaplar : T.C Maarif Vekaleti İhsaiyat Mecmuası

Türkiye Cumhuriyeti  Maarif Vekaleti

1340-1339 Ders Senesi

İhsaiyat Mecmuası

 Köy Enstitüleri Kitap ve Efemera Koleksiyonumuz için özellikle 1937- 1953 yılları arası Maarif İstatistiklerini toplama ve bulma gayretlerimiz devam ederken, karşılaştığımız bu kitabın ( adı ne kadar mecmua olsa dahi ) taşıdığı önemi fark edince şaşırmamak ve koleksiyon yazılarımıza dahil etmemek  mümkün değildi.

 Maarif Vekaleti  İhsaiyat Müdürlüğü tarafından   H.1341  ( 1923 ) tarihinde yayımlanan Mecmua, 100 sayfadır. İlave olarak Mecmua’nın orta sayfalarına eklenmiş, 4 büyük pafta cedvel, 1 grafik  ve Mecmuanın sonuna eklenmiş 2 adet harita bulunmaktadır.

 Mecmuanın sayfa ebadı 24.5 x  33.0 cm boyutlarındadır.  İstanbul, Matba-i Amire’de basılmış olup, arka dış kapak üzerinde matbaanın logosu ayrıca yer almaktadır.

 İç kapakta da dış kapak bilgileri yer almaktadır. Fihrist sayfasından sonra yer alan Mukaddime yazısında, kısaca  mecmuanın neşri hakkında  tarihi malumat yer almaktadır:

 “1324 Senesinde Kanun-i Esasisinin ilanından sonra Maarif Nezaretinde teşkil edilmiş olan İstatistik İdaresi maarifetiyle 1324-1323 ve kısmen 1326-1325 ders senelerine aid bir istatistik mecmuası neşir edilmiş ise de müteakiben mezkur dairenin lavğ edilmesi üzerine 1329-1328 senesine kadar geçen seneler zarfındaki ihsay-i malumatın bilasüre cem’i ve telifi mümkün olamamıştır.

 1330 Senesinde tekrar teşkil kılınan İhsaiyat Dairesi marifetiyle 1329-1328 ve 1330-1329 ders senelerine mahsus iki istatistik mecmuası neşrinden sonra Harb-i Umumiyenin infialatı ve İstiklal Harpleri dolayısıyla bir daha mecmua neşrine muvaffakiyyet elvermemiştir.” Denilmektedir.

 Mukaddimenin devamında İhsaiyat Dairesinin 1339 Senesinde tekrar tesis edildiğini ve incelemeye çalıştığımız mecmuanın neşrine muvaffık olunduğunu öğrenmekteyiz.

 Mecmuanın Fihrist’inde yer alan ayrıntı, İstatistik Mecmuasının bugüne  de taşınan çok büyük önemini ortaya koymaktadır.

 Fihrist sayfası olduğu gibi tarafımızdan 31 başlık altında  tercüme edilerek, ihtiva ettikleri sayfa numaraları göz önüne alınmadan  aşağıda sıralanmıştır.

 1.Dar-ül Fünun’un Tarihçesi,

2.Fen Medresesi,

3.Tıb Medresesi, Eczacılık ve Dişçilik Mektepleri,

4.Hukuk Medresesi,

5.Edebiyat Medresesi,

6.Mülkiye Mektebi,

7.Sanayi-i Nefise Mektebi,

8.Maarif Heyet-i Teftişiyesiyle Avrupada tahsilde bulunan talebe,

9.Tam devreli erkek liseleriyle, kız liseleri,

10.Bir devreli erkek liseleri,

11.Meslek idadileriyle,dar-ül muallimin ve dar-ül mualimatlar,

12. İmam ve Hatip Mektepleri,

13. Umumi ve resmi ilk mekteplerin sınıflarına ve dershanelerine nazaren taksim ve adediyle kapalı mektepler,

14.Umumi ve resmi ilk mektep binalarının evsaf ve sairesini gösterir istatistik,

15. Ana Mektepleri

16. Türkiye dahilindeki umumi ve resmi mekteplerle orta ve muallim mekteplerine mülhak ibtidai kısımları ve tatbikat kısımlarında ecnebi ve cemaat mektepleriyle leyli ibtidailer ve dar-ül eytamlarda mevcud bilumum ilk tahsil talebesini gösterir istatistik,

17. Ayni suretle ilk tahsil muallimleri miktarını gösterir istatistik,

18. Mekteb-i Bahriye ve  Bahriye Gençler Mektebi,

19. Milli Ticaret,  Bahriye-yi Kapudan ve  Çarhçı Mektebi,

20. Mühendis ve Kondüktör Mektepleri

21.Ticaret Mektebi Aliyesi,

22.Orman, Halkalı ve Baytar Yüksek Mektepleriyle Mıntıka Ziraat Mektepleri,

23. Harir-i dar-ül Talimi,

24.Dar- el Şafaka ve Dar-ül Eytamlar,

25. Dar-ül Elhan ve Hayat Mektepleri,

26. Sanayi Mektepleri,

27.Dilsiz Mektepleri,

28.İdare-i Merkeziye Teşkilatı evrak istatistiği,

29. Asar-ı Atika Müzeleri,

30. Matbaa-i Amire Matbaaları ve mecmua ve gazeteler

31.sonda iki harita  

 Ki bu haritalardan biri mevcud ilk mektepleri, diğeri ise mevcud yüksek ve orta mektepleri göstermektedir.

 Mecmuanın zengin bir bilgi ve istatistik kaynağı olduğu görülmektedir. Bir çoğunun ömürlerini tamamlamış olduğu görülmekle birlikte bir çoğumuzun adını ilk defa duymuş olabileceği, Harir-i  dar-ül Talimi’nin zamansız ve apansız kapanmış olmasına akıl erdirmek zor görünmektedir.

 Cumhuriyetin Kuruluşunun yılında  Maarif hayatının tüm istatistik bilgilerini içeren bu Mecmuanın ülkemizin o yılki   genel durumu hakkında genel  bir kaynağı olduğu da aşikardır.

3 thoughts on “Koleksiyonumdan Eski Kitaplar : T.C Maarif Vekaleti İhsaiyat Mecmuası

  1. ** Maraqlı statistika məcmuəsi**

    “Ehsa”-ərəb mənşəli sözdür, “sayma”,”hesablama” mənasına uyğundur.Bu sözdən “Ehsaiyyə” sözü də yaranmışdır.Mənası “STATİSTİKA” sözünə müvafiqdir.
    “Ehsa” sözü müasir ,çağdaş türk dilində “ihsa” şəklində yazıldığından, doğrusu,kitabın adını ilk dəfədən anlamadım.
    Əsərin adını, Haldun bəyin yazdığı və anlatdığı kimi,
    əslində məcmuə yok, kitab adlandırmaq daha doğrudur.
    “Maarif Vəkaləti İhsaiyat(hesablama, statistika-N.N.)Məcmuasi”nin gələn il 90 yaı tamam olur.Deməli, bu,yubiley nəşrlərdən biridir.
    Kitab mənə çok maraqlı göründü. Tərtibçinin və ya müəllifin adını aradım, tapmadım.”Matba-i Amirə”də nəşr olunmasını məcmuəmi dəyərləndirən amillərdən biri kimi qiymətləndirdim.Fehrist cədvəlindən bölmələrin adını , nədən bəhs etdiyini öyrəndim. Burada məcmuənin nəşr olunduğu ildə(1923-cü ildə)Türkiyədəki məktəblərin məqsədinə uyğun olan adlarını oyrəndim.
    Bu məcmuə təhsil tarixi ilə məşğul olanlara da maraqlı görünür.
    Məcmuənin nəşr ili (1923-cü il) də mənə daha maraqlı göründü:1923-cü ildə Türkiyədən bir qrup türkdilli müəllim və professoru Azərbaycana işləməyə dəvət olunmuşdur.OnlarTürkiyədə maarif sistemində tanınan mütəxəssislər idi.
    Azərbaycana dəvət edilən pedaqoqlardan biri də Halil Fikkret idi( Halil Fikret o zaman hələ Kanad
    takma adından istifadə etmirdi).Mənə elə gəlir ki, haqqında söhbət açılan məcmuədə Halil Fikrətin bu və ya digər dərəcədə iştirakı olmuşdur. Hər halda ciddi elmi tədqiqat işi aparmaq lazımdır.

    Məcmuəni elmi ictimaiyyətə geniş şəkildə təqdim etdiyinə görə Haldun bəyə təşəkkür edirəm.

    Hörmət və sayğılarıla,

    Nazim müəllim.

    Bakı,
    17 haziran(iyun) 2012-ci il. s.01:04.

  2. Paylaşımınız için teşekkürler. Kaliteli paylaşımlarınızın devamını bekliyoruz.. Kolay gelsin!

  3. Sayın Hocam, kitabın 100. sayfasındaki haritada sadece yüksek okulları mı gösteriyor yoksa orta mektepleri de göstermekte midir? Haritanın sağ alt köşesinde renklendirilmiş kutular içinde yer alan okullardan hangisi orta mektep? Bana hepsi yüksek okul gibi geliyor. Ayrıca haritanın üstünde yazan açıklamada yalnızca yüksek okul ibaresi geçmiyor mu? Saygılarımla…

Bir Cevap Yazın